{"id":30,"date":"2025-03-14T13:51:19","date_gmt":"2025-03-14T10:51:19","guid":{"rendered":"https:\/\/agfocert.net\/?p=30"},"modified":"2025-03-14T13:51:19","modified_gmt":"2025-03-14T10:51:19","slug":"panlectic-felsefe-dusunce-deneylerine-dayanan-iteratif-bir-felsefe-midir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/agfocert.net\/?p=30","title":{"rendered":"Felsefi anlay\u0131\u015f\u0131m, iteratif mi?"},"content":{"rendered":"

Felsefeyi, d\u00fc\u015f\u00fcnceyi bir kez kurup kenara b\u0131rakmak olarak g\u00f6rm\u00fcyorum.
\n

Ayn\u0131 soruya yeniden d\u00f6nmeyi, ona ba\u015fka bir a\u00e7\u0131dan bakmay\u0131, eksik kalan yeri yoklamay\u0131 \u00f6nemsiyorum. \u00c7\u00fcnk\u00fc hakikatin \u00e7o\u011fu zaman tek hamlede ele ge\u00e7medi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. \u0130nsan bir ger\u00e7e\u011fi ilk bak\u0131\u015fta de\u011fil, ona tekrar tekrar yakla\u015ft\u0131k\u00e7a se\u00e7meye ba\u015fl\u0131yor.<\/p>\n

Bu y\u00fczden kesinli\u011fi, kapanm\u0131\u015f bir sonu\u00e7tan \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fcncenin y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fc gibi anlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum. Zihin bir fikri kuruyor, s\u0131n\u0131yor, geri \u00e7ekiliyor ve yeniden yakla\u015f\u0131yor. D\u00fc\u015f\u00fcnce deneyleri de burada yaln\u0131zca s\u00fcs olarak durmuyor; g\u00f6r\u00fcnmeyeni yoklaman\u0131n, bir fikrin s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 anlaman\u0131n arac\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor. Bir d\u00fc\u015f\u00fcncenin nereye kadar gitti\u011fini, hangi noktada \u00e7atlad\u0131\u011f\u0131n\u0131, hangi \u015fart alt\u0131nda ba\u015fka bir anlama b\u00fcr\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ancak bu tekrar eden yoklamalarla fark edebildi\u011fimi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n

Bilgiyi de yerinde duran kat\u0131 bir ta\u015f gibi g\u00f6rm\u00fcyorum. Zamanla a\u015f\u0131nan, geni\u015fleyen, ba\u015fka verilerle yeni bir bi\u00e7im alan bir \u015fey olarak kavr\u0131yorum. Bug\u00fcn do\u011fru g\u00f6r\u00fcnen bir ilke, yar\u0131n ba\u015fka bir ba\u011flamda yeniden tart\u0131labilir. Bu nedenle donmu\u015f dogmalardan \u00e7ok, ya\u015fayan bir d\u00fc\u015f\u00fcnme bi\u00e7imine yaslanmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum. Bilimsel y\u00f6ntemde oldu\u011fu gibi burada da bir fikir kurulur, s\u0131nan\u0131r, eksikse d\u00fczeltilir ve yeniden ele al\u0131n\u0131r. Bir kere s\u00f6ylenmi\u015f s\u00f6z\u00fcn son s\u00f6z olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n

Bu d\u00fc\u015f\u00fcnme bi\u00e7imini canl\u0131 tutan \u015feylerden biri, hakikati tek bir d\u00fczleme s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rmama \u00e7abas\u0131d\u0131r. G\u00f6r\u00fcnen taraf hemen kendini belli eder; g\u00f6r\u00fcnmeyen taraf ise kolayca ele gelmez. Aralar\u0131ndaki gerilim, d\u00fc\u015f\u00fcncenin hareketini besler. \u0130nsan kendi anlam\u0131n\u0131 kurmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken yaln\u0131zca bireysel akl\u0131yla ilerlemez; daha geni\u015f bir ak\u0131\u015f\u0131n i\u00e7inde kendine yer arar. \u00d6zg\u00fcr irade sorusu da burada d\u00fc\u011f\u00fcmlenir: \u0130nsan ger\u00e7ekten se\u00e7er mi, yoksa olup bitenin i\u00e7inden ge\u00e7erken se\u00e7ti\u011fini mi san\u0131r? Bu sorunun kolayca kapanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Her yorum, ba\u015fka bir kap\u0131 a\u00e7\u0131yor.<\/p>\n

Felsefe anlay\u0131\u015f\u0131m\u0131n iteratif y\u00f6n\u00fc tam da bu noktada belirginle\u015fiyor. Ayn\u0131 meseleye d\u00f6nmenin geriye gitmek de\u011fil, derine inmek oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Her d\u00f6n\u00fc\u015f, d\u00fc\u015f\u00fcncenin \u00fczerindeki fazlal\u0131\u011f\u0131 biraz daha temizliyor. Her yeniden yaz\u0131m, fikrin ilk h\u00e2linde g\u00f6r\u00fcnmeyen bir damar\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131kar\u0131yor. Bu nedenle bu blogdaki yaz\u0131lar\u0131n hemen tamam\u0131n\u0131 tekrar tekrar yazd\u0131m. Amac\u0131m, bir fikri ilk bi\u00e7imiyle korumak de\u011fil; onu her d\u00f6n\u00fc\u015fte biraz daha ar\u0131tmak, eksik kalan yerini g\u00f6rmek ve d\u00fc\u015f\u00fcncenin kendi i\u00e7 hareketine sad\u0131k kalmak.<\/p>\n

Bir yaz\u0131 bazen ilk h\u00e2linde yaln\u0131zca bir i\u015faret ta\u015f\u0131r. As\u0131l anlam, ona yeniden d\u00f6n\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde belirir. C\u00fcmleler de\u011fi\u015fir, vurgu yer de\u011fi\u015ftirir, baz\u0131 ifadeler silinir, baz\u0131lar\u0131 daha a\u00e7\u0131k bir forma kavu\u015fur. B\u00f6ylece metin, yaln\u0131zca yaz\u0131lm\u0131\u015f bir \u015fey olmaktan \u00e7\u0131kar; d\u00fc\u015f\u00fcncenin ge\u00e7irdi\u011fi d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn izini ta\u015f\u0131r.<\/p>\n

Hakikatin de buna benzedi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Sabit bir ta\u015f gibi tek par\u00e7a durmaz; katman katman i\u015flenen bir topra\u011fa d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Bilgiye giden yol tek \u00e7izgiden ibaret de\u011fildir. Kimi yerde ak\u0131l \u00f6ne \u00e7\u0131kar, kimi yerde sezgi; kimi yerde bilimsel y\u00f6ntem, kimi yerde insan\u0131n i\u00e7 sesi. Bu yollar\u0131 birbirine d\u00fc\u015fman etmeden, her birini kendi yerinde tartmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum.<\/p>\n

Sonunda felsefe anlay\u0131\u015f\u0131m, d\u00fc\u015f\u00fcnce deneyleriyle s\u0131nanan ve her s\u0131namada kendini yeniden kuran bir yap\u0131 olarak beliriyor. Hakikati kapatmak yerine a\u00e7\u0131k b\u0131rakmaya, bilgiyi dondurmak yerine i\u015flemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. \u0130nsan\u0131 tek bir cevaba de\u011fil, cevab\u0131n pe\u015findeki uzun y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015fe \u00e7a\u011f\u0131r\u0131yor.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Felsefeyi, d\u00fc\u015f\u00fcnceyi bir kez kurup kenara b\u0131rakmak olarak g\u00f6rm\u00fcyorum. Ayn\u0131 soruya yeniden d\u00f6nmeyi, ona ba\u015fka bir a\u00e7\u0131dan bakmay\u0131, eksik kalan yeri yoklamay\u0131 \u00f6nemsiyorum. \u00c7\u00fcnk\u00fc hakikatin \u00e7o\u011fu zaman tek…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":["post-30","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-felsefe"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/agfocert.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/30","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/agfocert.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/agfocert.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/agfocert.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/agfocert.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=30"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/agfocert.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/30\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/agfocert.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=30"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/agfocert.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=30"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/agfocert.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=30"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}